WIA-bezuinigingen: waarom een “prikkel” bij MS averechts werkt

Het nieuwe kabinet wil flink bezuinigen op uitkeringen voor mensen die langdurig ziek zijn. Een lagere uitkering zou ons “prikkelen” om weer aan het werk te gaan. Dat klinkt logisch, misschien. Maar bij MS klopt die redenering medisch gezien niet. En de maatregelen raken veel meer mensen met MS dan het kabinet doet voorkomen.

Ik schrijf dit als iemand met een IVA-uitkering. Volledig arbeidsongeschikt, sinds 2016. Maar ook als iemand die de afgelopen jaren veel heeft geleerd over hoe MS het lichaam beïnvloedt. Wat het kabinet nu voorstelt, gaat niet alleen over geld. Het gaat over wat stress doet met een ziek zenuwstelsel.

Wat zijn de plannen?

Even kort, voor wie het nog niet gevolgd heeft. De WIA is de wet die regelt dat je een uitkering krijgt als je door ziekte niet meer kunt werken. Binnen de WIA zijn er twee soorten: de WGA (voor mensen die gedeeltelijk of tijdelijk arbeidsongeschikt zijn, 70% van je oude loon) en de IVA (voor mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn, 75%).

Het kabinet van D66, VVD en CDA wil drie dingen.

Ten eerste wordt het maximumdagloon 20% lager, vanaf 2029. Dat plafond bepaalt hoeveel uitkering je maximaal krijgt. Dit geldt ook voor mensen die nu al een uitkering hebben. Naar schatting ruim 160.000 mensen kunnen hierdoor worden geraakt, met een maximaal verlies van circa €926 bruto per maand.

Ten tweede verdwijnt de IVA voor nieuwe aanvragers, vanaf 2030. Iedereen die dan volledig arbeidsongeschikt raakt, valt onder de WGA en krijgt 70% in plaats van 75%. Wie nu al een IVA heeft, houdt zijn rechten.

Ten derde wordt de WW gehalveerd van twee jaar naar één jaar, vanaf 2028. Dat klinkt als een aparte maatregel, maar werkt direct door in de WIA: de loongerelateerde fase van de WGA — waarbij je 70% van je oude loon krijgt — duurt daardoor ook maar één jaar. Daarna val je terug op een sobere vervolguitkering. En die kan extreem laag zijn.

Waarom valt de rekening hier?

Het kabinet wil op termijn circa €19 miljard extra per jaar uitgeven aan defensie, naast investeringen in woningbouw en de stikstofaanpak. Dat geld moet worden gedekt. D66 en CDA pleitten tijdens de campagne voor het beperken van fiscale voordelen op vermogen, waaronder de hypotheekrenteaftrek en erf- en vermogensbelasting. Voor de VVD was dit onacceptabel in de coalitieonderhandelingen. In het uiteindelijke akkoord blijven deze maatregelen buiten beschouwing. Daardoor bleef de uitgavenkant over, en daar zijn zorg en sociale zekerheid de grootste posten. De gevolgen worden voelbaar bij mensen die afhankelijk zijn van uitkeringen door ziekte of werkloosheid.

Dit is geen probleem van hoge inkomens

Het kabinet presenteert dit als een maatregel die “hoge uitkeringen” aanpakt. Maar dat klopt niet. Iemand op hbo-niveau bij de politie, een verpleegkundige met overuren, een leraar — zij zitten allemaal boven of dicht bij het nieuwe plafond. En voor de IVA-afschaffing maakt inkomensniveau helemaal niets uit. Iemand met een modaal loon van €3.700 bruto die vanaf 2030 volledig arbeidsongeschikt raakt, krijgt €185 per maand minder dan nu. Elke maand, voor de rest van je leven.

En er is nog iets dat zelden wordt benoemd. Mensen om mij heen maken carrière. Ze groeien door, krijgen meer verantwoordelijkheid, verdienen meer. Mijn uitkering staat stil — afgezien van een beetje inflatiecorrectie op een bedrag dat al een flink stuk onder mijn oude loon lag. Je valt niet alleen terug als je ziek wordt. Je loopt elk jaar verder achterop. Na tien jaar is het verschil enorm. Niet door de bezuiniging — dat komt er nog bovenop — maar gewoon door hoe de WIA werkt.

Daarnaast is er nog een groep die nauwelijks genoemd wordt: mensen die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn. Veel mensen met MS vallen hier. Je kunt nog iets, maar niet alles. Het UWV verwacht dat je bijverdient naast je WGA-uitkering. Als dat niet lukt — omdat werkgevers je niet willen, of omdat je er medisch niet toe in staat bent — val je na de loongerelateerde fase terug op de WGA-vervolguitkering. Die kan extreem laag uitvallen. In het NRC werd onlangs iemand gevolgd die terugviel naar €579 per maand. Niet omdat hij niet wilde werken. Maar omdat niemand hem wilde hebben — hij was 59, had beperkingen, en solliciteerde elke week.

Door de halvering van de WW van twee jaar naar één jaar wordt ook die loongerelateerde WGA-fase gehalveerd. Je hebt straks één jaar in plaats van twee op 70% van je oude loon. Daarna komt die val. Eerder, harder, en met minder tijd om je voor te bereiden.

Juristen wijzen er bovendien op dat het verlagen van lopende uitkeringen mogelijk op gespannen voet staat met het eigendomsrecht zoals beschermd in artikel 1 van het Eerste Protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Stress en MS: niet abstract, maar biologisch

Dan het woord “prikkel.” Het beleidsmodel veronderstelt dat lagere inkomens leiden tot hogere arbeidsinzet. Dat model werkt alleen als gezondheid de beperkende factor niet is.

Bij MS is dat anders. MS is een chronische, inflammatoire ziekte van het zenuwstelsel. Chronische stress verstoort de regulatie van de HPA-as, het systeem dat onze stresshormonen aanstuurt. Bij MS is dat systeem al kwetsbaar. Onderzoek laat zien dat stressvolle levensgebeurtenissen geassocieerd zijn met een verhoogde kans op relapses. De relatie is complex en niet volledig causaal bewezen, maar wordt in meerdere studies consistent gevonden en is klinisch serieus te nemen. Chronische stress vergroot ook vermoeidheid, verslechtert concentratie en versterkt spasticiteit — zelfs zonder nieuwe ontstekingsactiviteit op de MRI.

Daar komt iets bij dat specifiek is voor MS: mensen leven vaak niet met een geldbudget als grootste beperking, maar met een energiebudget. Elke dag vraagt keuzes: werken of rusten, voor kinderen zorgen of vrijwilligerswerk doen, de was doen of een gesprek voeren. Financiële onzekerheid — wakker liggen, rekeningen uitrekenen, herkeuring vrezen — dwingt tot meer activiteit op momenten dat het lichaam daar biologisch niet toe in staat is. Dat is geen kwestie van motivatie. Dat is neurologische belasting.

Bij progressieve MS, waar herstel geen reële optie is, verliest het prikkelargument zijn logica volledig. Hier wordt financiële druk geen activeringsinstrument, maar een extra belasting van een irreversibele aandoening.

Een prikkel werkt alleen als iemand over voldoende fysieke en cognitieve capaciteit beschikt om erop te reageren. Bij een energie-beperkende, neuro-inflammatoire aandoening als MS kan extra stress juist de belastbaarheid verminderen. Wat bedoeld is als activeringsmechanisme kan zo medisch averechts werken. En als dat leidt tot meer klachten, meer zorggebruik en meer uitval, kan het beleid op lange termijn juist meer kosten dan het oplevert.

De ironie

Ik werk niet meer in loondienst. Maar ik doe wel iets. Met Stichting MS in Beeld maak ik educatieve video’s over MS-onderzoek — toegankelijk, voor mensen met MS en hun naasten. Als vrijwilliger. Niet omdat ik “geprikkeld” ben, maar omdat ik geloof dat goede informatie het verschil maakt.

Dat lukt omdat ik financiële zekerheid heb. Mijn energie gaat naar iets wat bijdraagt, in plaats van naar het najagen van betaald werk dat gezien mijn beperkingen misschien niet eens haalbaar is.

Als ik onder financiële druk kom te staan, sneuvelt als eerste het vrijwilligerswerk. Minder video’s, minder voorlichting. De MS-gemeenschap verliest kennis en ondersteuning.

En ik ben niet de enige. Mensen met MS en andere chronische ziekten leveren overal een bijdrage: als ervaringsdeskundige, als mantelzorger, als bestuurslid. Die bijdrage staat op geen enkele begroting in Den Haag.

Wat nu?

Het goede nieuws: dit is een minderheidskabinet. De plannen moeten nog door de Tweede én Eerste Kamer, en de meerderheid is er op dit moment niet. De maatregelen gaan pas in 2028, 2029 en 2030. Er is tijd om van ons te laten horen.

Maar de onzekerheid is er nú al. En voor mensen met MS is onzekerheid niet abstract. Het is stress, zorgmijding, slechter slapen. De MS Vereniging Nederland schrijft dat bestaansonzekerheid leidt tot gezondheidsklachten. Dat is geen activisme. Dat is fysiologie.

Wat je kunt doen:

• Teken de FNV-petitie tegen de afbraak van WIA en WW: fnv.nl/acties/stop-de-afbraak-van-de-wia-en-ww
• Lees de reactie van Ieder(in) namens mensen met een beperking of chronische ziekte: iederin.nl/reactie-regeerakkoord-2026
• Mail je Kamerlid via tweedekamer.nl/kamerleden. Het hoeft geen lang verhaal te zijn. Vertel wie je bent, wat je hebt, en wat dit voor jou betekent.

Hoe zichtbaarder wij zijn, hoe moeilijker het wordt ons over het hoofd te zien.